نقش صنعت بیمه در کاهش ریسک سرمایه گذاری در بازار بورس اوراق بهادار
چکیده
تامین اطمینان در بازار بورس اوراق بها دار بوسیله فراهم کردن محیطی مطمئن یکی از دستاوردهای اصلی بازارهای بورس دنیا می باشد . در بازار بورس کشورهای توسعه یافته بازارهایی وجود دارند که وظیفه تامین اطمینان و کاهش ریسک حاصل از نوسانات قیمت سهام را به عهده دارند0 .این بازارها “بازار اختیار معامله سهام” نامیده می شوند .این مقاله ضمن مقایسه قرارداد اختیار معامله سهام وقرارداد بیمه به بررسی امکان کاهش ریسک حاصل از خرید سهام در بازار بورس توسط قراردادهای بیمه ای پرداخته است . در همین راستا بعد از معرفی چارچوب کلی تحقیق ابتدا به بررسی نظری موضوع با بهره گیری از منابع داخلی وخارجی پرداخته شده است . سپس با استفاده از روش میدانی داده های مورد نظرجمع آوری شده اند . داده ها از پرسشنامه ای که بین سهامداران حاضر در تالار بورس توزیع شده بدست آمده و با استفاده از نرم افزار مورد تحلیل قرار گرفته اند .نتایج نشان می دهد سهامداران تمایل به بیمه شدن سهام خود دارند ومعتقدند دخالت صنعت بیمه در بازار بورس به عنوان بازار تامین اطمینان می تواند میزان سرمایه گذاریها را افزایش دهد .در انتها پیشنهاداتی باتوجه به نتایج حاصله ارائه شده است .
مقدمه
بانک ، بورس و بیمه به ترتیب نماد مجسم سه بازار پول ، سرمایه وتامین اطمینان هستند0 بانک وظیفه تسهیل گردش پول وبورس وظیفه تسهیل گردش سرمایه را به عهده دارد 0حساسیتهای بازارهای پول وسرمایه ونوسانات وضربه پذیری این بازارها تحت تاثیر تحولات اقتصادی وغیر اقتصادی نیازمند سازوکار مناسب برای توسعه ریسک پذیری است0 بیمه در مدیریت شرکتها ، موسسات واسطه گری ، مدیریت بدهی وآسیب پذیری ناشی از تغییر قیمت سهام کارساز وتامین کننده است0 بیمه گر ضمن تعهد پرداخت خسارت ، چون موقعیت مالی بیمه گذار راتثبیت می کندلذاغیرمستقیم اعتبار اورادربرابرافرادموردمعامله اش تقویت می نماید0 بنابراین باتامین اطمینان وکاهش خطراتی که سرمایه گذاریهاراتهدید میکند ، موجبات ارتقاء سرمایه گذاری رافراهم می کند . 0
تجربه دنیا بیانگر آنست که بخش بیمه به مثابه بخشی از صنعت مالی ، باید رابطه متقابل صحیحی با کل بازار سرمایه برقرار کند0این رابطه از دو مجرا برقرار می شود؛ازیک طرف توسعه فعالیتهای بیمه ای به بازار سرمایه کارآمدی نیازمنداست0وازطرف دیگر رشد بازار سرمایه در گرونقش فعال بیمه است0روند همگرایی دوبازار سنتی در نظام مالی ، یعنی بازار بیمه وبازار سرمایه ، در جهان کاملا ملموس است0سلامت بازار مالی ایران درگرو توسعه خدمات بیمه ای وبازار سرمایه و درک عمیق رابطه متقابل بین این دو است0برای ایجاد چنین رابطه متقابل مستحکمی ، بازار سرمایه باید متحول شود0واز تجربه جهانی به طور گسترده استفاده ومحصولات جدیدی در صنعت بیمه ایران تولید شود0به ویژه محصولاتی که از طریق کاهش ریسک سرمایه گذاری باعث رونق بازار سرمایه گردد.
از آغاز فعالیت سازمان بورس اوراق بهادار تهران ، موضوع حفظ حقوق سهامداران ، به ویژه سهامداران جزء که از ناحیه ریسکهای استاتیک در معرض تهدید قرار می گیرند از جمله مسائلی بود که مطرح گشت واقداماتی چون ارائه خدمت مشاوره وسبد گردانی دراین زمینه صورت گرفت ولی وجود ریسک حاصل از نوسانات قیمت سهام همچنان یکی از عوامل مهم عدم استقبال افراد از سرمایه گذاری در بازار بورس میباشد .از آنجا که این مشکل با ایجاد یک بازار تامین اطمینان تا حد زیادی قابل حل است ، شایسته است مدیران بازار سرمایه به این موضوع توجه بیشتری داشته باشند0
1-لزوم كاهش ريسك در بازار اوراق بهادار
رونق بازار اوراق بهادار و اصولاً بازار سرمايه كشور ، پس از سالها رخوت و ركود ، خون تازهاي در شريانهاي اقتصادي كشور جاري ساخته است . ايجاد اطمينان در بازار اوراق بهادار و افزايش اعتماد مشاركتكنندگان اين بازار از طريق فراهم كردن محيطي با ثبات ، براي فعاليت آنها و حمايت از آنها در مقابل خطرات مختلف موجود در بازار ، از كاركردهاي اساسي بورسهاي اوراق بهادار است . كه در جلب مشاركت مردم و توسعه بازارهاي اوراق بهادار نقشي چشمگير دارد .
اگر چه ابزارهاي متعددي به منظور كاهش خطرات شناخته شده وقابل پيشبيني موجود در بازار ايجاد شده و مورد استفاده قرار گرفته است ، ليكن گاهي مشاركتكنندگان در بازار با خطرات و مشكلاتي در بازار اوراق بهادار مواجهاند كه قادر به پيشبيني ، جلوگيري يا كاهش زيان ناشي از آنها نيستند . برخي از اين گونه خطرات ، باعث ايجاد نااطميناني وبيثباتي در بازار ميشوند .
با توجه به پويايي بازار بورس و طبيعت نوسان قيمت سهام در بازار ، ارائه راهكارهاي مناسب جهت كاهش ريسك و در نتيجه افزايش سهامداران و ميزان سرمايهگذاري در اين بازار بسيار ضروري به نظر ميرسد .
2-روشهاي كاهش ريسك در بازار اوراق بهادار
امروزه در بازارهاي اوراق بهادار دنيا روشها و سازكارهاي متنوعي براي مقابله با ريسك و كاهش بيثباتي و نااطميناني در بازار وجود دارد ، كه به برخي از متداولترين روشها اشاره ميكنيم.
2-3- مشاوره و سبدگرداني :
سرمايهگذاري در بورس اوراق بهادار احتياج به اطلاعات و دانش كافي دارد مشاور مالي و سبدگردان براساس ميزان ريسكپذيري فرد اقدام به تشكيل سبد كرده و سپس سبدگرداني را به منظور كسب بازده بيشتر در مدت قرارداد اجرا ميكند ارائه اين خدمات در بسياري از كشورها توسط موسسات تأمين مالي انجام ميشود0
2ـ2- صندوق تضمين اوراق بهادار:
عدم تحويل اوراق بهادار فروخته شده يا خودداري از پرداخت بهاي اوراق گاه ناتواني واسطههاي بازار در انجام تعهدات مالي خود ، سرمايهگذاران را در معرض ريسك سيستمي قرار ميدهد به گونهاي كه واسطه مالي در اثر ورشكستگي يا مواجه شدن با كمبود نقدينگي قادر به تسويه كامل دادوستدها نيست . در سيستمهاي تسويه و پاياپاي بهادار خريداري شده ، خريداران و فروشندگان را با ريسك اصل سرمايه مواجه ميكند . ريسك نقدشوندگي از ديگر خطرات موجود در بازار اوراق بهادار است و از عدم تحويل اوراق بهادار يا پرداخت بهاي آن در موعد مقرر ناشي خواهد شد 0
اين صندوق با هدف پوشش تعهداتي از قبيل تسويه دادوستدها ، ورشكستگي كارگزاران بورس اوراق بهادار و تخلفات كارگزاران و از محل سهم مشاركت كارگزاران ، معاملهگران و اعضاي اتاق پاياپاي و سپردهگذاري عضو بورس ، عوايد حاصل از سرمايهگذاري وجوه صندوق و تسهيلات بانكي وسياستهاي بيمه تشكيل ميشود . اگرچه صندوق تضمين به منظور پوشش تعهدات كارگزاران ايجاد ميشود ، پذيرش ريسك و تحمل زيان ناشي از آن به عهده صندوق نيست و در واقع مسئوليت اصلي جبران خسارات ناشي از قصور كارگزاران به عهدة خود آنهاست و صندوق با هدف تخفيف و مديريت ريسك تشكيل ميشود و در جبران خسارات به آنها كمك ميكند 0
2-3- بازار تأمين اطمينان
اين بازارها زمينة انتقال و توزيع ريسك سرمايهگذاران را فراهم ميسازند و ميتوانند ريسكپذيري سرمايهگذار در بازار سرمايه را افزايش دهند ، عمدهترين مؤسسات فعال در اين بازار عبارتند از :
مؤسسات خريدار ديوان و اسناد دريافتي ، مؤسسات تأمين استراتژيهاي تقليل و توزيع ريسك مثل شركتهاي بيمه . در تقسيمبندي ديگري در مقابل دارايي نقدي براي دارايي مالي بازار اوراق مشتقه وجود دارد .
در قراردادهاي اوراق مشتقه دارندة قرارداد يا ناچار است يا اين حق را دارد كه يك دارايي مالي را در زمان آينده بخرد يابفروشد قيمت اين گونه قراردادها از قيمت آن دارايي مالي مشتق ميشود . دو گونه اصلي اوراق مشتقه قراردادهاي آتي و قراردادهاي اختيار معامله هستند .
3- اختيار معامله
اختيار معامله ، قردادي است بين دو گروهـ يك خريدارو يك فروشندهـ به نحوي كه خريدار از فروشنده اختيار معامله ، «حق» خريد يا فروش يك دارايي را در يك قيمت معين ، خريداري ميكند ، در اينجا نيز همانند تمام قراردادها ، هر طرف امتيازي را به طرف مقابل اعطا ميكند ، خريدار به فروشنده مبلغي تحت عنوان «حق شرط»پرداخت ميكند كه در واقع همان «قيمت اختيار معامله» ميباشد . فروشنده نيز «حق» خريد يا فروش دارايي مذكور را در يك قيمت معين به خريدار اعطا مينمايد .
اختياري كه براي خريد يك دارايي داده ميشود را «اختيار خريد» و اختياري كه براي فروش يك دارايي داده ميشود را «اختيار فروش» گويند . قيمت تعيينشدهاي كه خريدار اختيار معامله ميتواند دارايي را خريداري نموده يا بفروشد ، «قيمت اعمال»يا «قيمت توافق ناميده ميشود . به علاوه ، اختيار معامله مدت معيني دارد . حق خريد يا فروش دارايي در يك قيمت معين فقط تا «تاريخ انقضايي»كه قبلاً مشخص شده است ، ادامه خواهد داشت .
به عنوان مثال تصور كنيد كه شما يك كشاورز هستيد و دولت طي يك برنامه جديد اعلام ميكند كه محصول شما را با يك قيمت تضمين شده ، خريداري مينمايد . شما پس از برداشت محصول ، بررسي ميكنيد كه آيا قيمت بازار بالاتر از قيمت پيشنهادي دولت است يا خير؟
اگر قيمت بازار بالاتر بوده ، شما محصول خود را در بازار به فروش ميرسانيد و اگر قيمت تضميني دولت بالاتر بود ، محصول را به دولت ميفروشيد ، با فروش به دولت ، درواقع شما «اختيار فروش» خود را اعمال نمودهايد .
4- مشخصات اختيار معاملههاي سهام
4-1- نوع قرارداد
اختيار معاملهها براساس نحوه اعمال به دو دسته تقسيم ميشوند : اختيار معامله آمريكايي و اختيار معامله اروپايي
اختيار معامله آمريكايي :
اين نوع اختيار معامله در هر زماني از طول دوره خود قابل اعمال است و خريدار ميتواند هر زمان كه مناسب تشخيص داد (تا قبل از تاريخ انقضاء ) اختيار معامله را اعمال نمايد .
اختيار معامله اروپايي :
اختيار معامله اروپايي تنها در تاريخ انقضاء قابل اعمال ميباشد . لذا خريدار در طول دوره نميتواند آن را اعمال نمايد و بين فروش اختيار معامله يا انتظار تا تاريخ انقضاء بايد يكي را انتخاب نمايد .
4-2- حجم قرارداد
هر قرارداد اختيار معامله استاندارد شامل100 اختيار معامله يك واحدي ميباشد . بنابراين اگر سرمايهگذار يك اختيار معامله بخرد ، در واقع اين اختيار معامله نمايانگر اختيار خريد يا فروش100 سهم ميباشد . اگر يك سهامدار افزاش سرمايه دهد يا سود سهمي اعلام نمايد ، در تعداد سهام استاندارد قرارداد استثنايي رخ ميدهد . در اين صورت تعداد سهمهايي كه توسط قرارداد استاندارد مشخص ميشوند ، با توجه به تغيير سرمايه در شركت تعديل ميشوند ، به عنوان مثال اگر شركتي15 درصد سود سهمي اعلام كند ، تعداد سهمهاي قرارداد از100 به115 سهم تغيير پيدا ميكند . به علاوه قيمت اعمال نيز (8697/0=15/1÷1 ) تعديل شده وبه نزديكترين يك هشتم قيمت سابقش (875/0 ) گرد ميشود .
4-3- تاريخ انقضاء
يكي از الفاظي كه براي توصيف اختيار معامله سهام استفاده ميشود ، ماه انقضاء تاريخ اختيار معامله است . بنابراين يك اختيار خريد ژانويه شركت IBM عبارت است از : اختيار معاملهاي براي خريد سهام اين شركت با تاريخ انقضاء ژانويه . زمان دقيق تاريخ انقضاء عبارت است از : ساعت59/10 دقيقه بعدازظهر سومين شنبه ماه انقضاء . بنابراين آخرين روزي كه اختيار معامله ميتواند داد و ستد شود ، عبارت است از : سومين جمعه ماه انقضاء .
اگر سرمايهگذار ميخواهد اختيار معامله خود را اعمال كند ، بايد حداكثر تا ساعت30/4 دقيقه بعدازظهر سومين جمعه ماه انقضاء به كارگزار خود اطلاع دهد . كارگزار نيز تا ساعت59/10 دقيقه بعدازظهر روز بعد فرصت دارد كه كار برگ را پر كند و به بورس اطلاع دهد كه اختيار معامله اعمال شده است .
4-4- قيمتهاي مورد توافق
در بازارهاي اختيار معامله خارج از بورس OTC قديم ، قيمت اعمال اختيار معامله معمولاً همان قيمت سهام در زمان فروش اختيار معامله بود . اما در بازارهاي سازمانيافته جديد ، قيمتهاي اعمال استاندارد شدهاند . بورس قيمتهاي اعمال را براي اختيار معاملههايي كه در بورس قابل داد و ستد هستند ، تعيين ميكند . قيمتهاي اعمال معمولاً 5/2دلار ، 5دلار يا10 دلار با قيمت سهام فاصله دارند . قاعده كلي بورس بر اين است كه فاصله قيمت اعمال با قيمت سهام اگر قيمت سهام زير25 دلار باشد5/2 دلار ، اگر بين25 تا200 دلار باشد5 دلار ، و اگر قيمت سهام بالاي200 دلار باشد اين فاصله به10 دلار ميرسد براي اختيار معاملههاي شاخص ، اين فاصله5 دلار است . البته در صورتي كه بورس احساس كند بايد حجم بيشتري از معاملات را جذب كند ، از اين قواعد سرپيچي ميكند .
4-5- شرايط پذيرش اختيار معاملات در بورس
بورس اختيار معامله داراييهايي كه اختيار معامله در مورد آنها قابل اجراست را مشخص ميسازد . در مورد اختيار معامله سهام ، شرايط پذيرش بورس ، سهام قابل قبول براي اختيار معامله را محدود ميسازد . شرايط بورس اختيار معامله شيكاگو CBOE درمورد سهام قابل قبول براي اختيار معامله به قرار زير ميباشد :
الفـ شركت بايستي قبل از كسر موارد غيرعادي ، حداقل يك ميليون دلار در24 ماهه گذشته سوددهي داشته باشد و هيچ كوتاهي در انجام تعهدات12 ماهه گذشته خود نبايد داشته باشد.
بـ شركت بايستي حداقل6000سهامدار داشته باشد .
جـ حداقل7 ميليون سهم بايد متعلق به سهامداراني باشد كه در داخل شركت نيستند .
دـ سهام بايد در شش ماهه گذشته به قيمت حداقل10 دلار معامله شده باشد .
هـ حجم معاملات سهام در12 ماهه گذشته بايد حداقل4/2 ميليون سهم باشد .
5- آيا اختيار معامله نوعي بيمه است؟
اگر از نقطهنظر ريسك به اختيار معامله بنگريم ، به نظر ميرسد كه پاسخ سوال فوق مثبت باشد ، به اين صورت كه؛ در بيمه ، بيمهگذار با پرداخت مبلغي به عنوان حق بيمه ريسك ضرر احتمالي را كه در آينده نامعلوم به دارايياش خواهد رسيد ، به بيمهگر منتقل ميكند . حال در مورد اختيار معامله فرض كنيد كه شما يك بدهي1000دلاري داريد كه سررسيد آن ، دو ماه بعد ميباشد . قيمت روز دلار420 تومان ميباشد و معلوم نيست كه قيمت دلار در سررسيد بدهي شما در چه سطحي باشد . يعني ممكن است ضرري در آينده متوجه شما شود كه شما براي جلوگيري از اين ضرر احتمالي ، ميتوانيد با پرداخت مبلغي جزيي براي
خريد يك اختيار خريد1000دلاري (به قيمت هر دلار مثلاً440 تومان ) به سررسيد دوماه آينده ، اين ريسك را از خود دور نموده و ضرر خود را به حداقل برسانيد . به عبارت ديگر ، شما با خريد اين اختيار خريد ، خود را در برابر ضرر احتمالي كه دو ماه بعد ممكن است گريبانگير شما شود ، بيمه كردهايد . حال اگر دو ماه بعد قيمت دلار مثلاً500 تومان شده بود ، اين ضرر را شركت فروشنده اختيار معامله متحمل شده و دلار را به شما به همان قيمت440 تومان كه تعهد كرده بود ، ميفروشد (مثل حالتي كه شما اتومبيل خود را بيمه كردهايد و شركت بيمه خسارت تصادف شما را ميپردازد )؛ ولي اگر دو ماه بعد قيمت بازار430 تومان بود ، ديگر شما از حق خود براي خريد دلار به قيمت440 تومان استفاده نميكنيد؛ چرا كه ميتوانيد در بازار به قيمت430 تومان خريداري نماييد . در اين حالت ، فقط مبلغي را كه به عنوان حق شرط براي خريد اختيار خريد پرداختهايد ، از دست ميدهيد (دقيقاً مانند حالتي كه شما با پرداخت حق بيمه ، اتومبيل خود را براي يكسال بيمه ميكنيد ، ولي در طول اين يكسال هرگز تصادف نميكنيد و فقط مبلغي كه به عنوان حق بيمه پرداخت كرده بوديد را از دست دادهايد ) .
در مورد اختيار فروش نيز به همين صورت است ، فرض كنيد؛ شما صاحب1000 سهم شركت ايران خودرو ميباشيد كه در واقع يكي از داراييهاي مالي شما است و قصد داريد كه دو ماه بعد آن را به فروش رسانيد؛ به فرض قيمت فعلي اين سهم600 تومان است و شما بيم آن را داريد كه دو ماه بعد قيمت اين سهم كاهش يافته و به شما ضرر وارد شود . براي به حداقل رساندن اين ضرر احتمالي شما ميتوانيد با پرداخت مبلغي جزيي براي خريد اختيار فروش1000 سهم مثلاً به قيمت هر سهم620 تومان سررسيد دوماه بعد ، اين ريسك را از خود دور نموده و در واقع دارايي مالي خود را در برابر كاهش ناگهاني قيمت سهام اين شركت ، بيمه كنيد . حال اگر دو ماه بعد ، قيمت سهام590 تومان شده بود؛ اين ضرر را شركت فروشنده اختيار معامله متحمل شده و سهام مذكور را از شما به همان قيمت620 تومان كه تعهد كرده بود ، خريداري ميكند . (مثل حالتي يكه شما منزل خود را بيمه آتشسوزي كردهايد ودر صورت بروز آتشسوزي ، بيمه خسارت آن را پرداخت ميكند )؛ ولي اگر دو ماه بعد قيمت سهام مذكور در بازار630 تومان بود ، ديگر شما از حق خود براي فروش سهام مذكور به قيمت620 تومان استفاده نميكنيد ، چرا كه ميتوانيد سهام خود را در بازار بورس به قيمت630 به فروش رسانيد (دقيقاً مانند حالتي كه منزل شما در طول مدت بيمه دچار آتشسوزي نشده و شما فقط مبلغي را كه به عنوان حق بيمه پرداخت كرده بوديد ، از دست ميدهيد ) .
در اينجا اين نكته را نيز يادآور ميشويم كه شخصيتهاي حقيقي يا حقوقي فروشنده اختيار معامله نيز دقيقاً مانند شركتهاي بيمه ، سياستهايي را اتخاذ ميكنند كه ريسك خود را به حداقل رسانده و خود را از خطرات ناشي از تغييرات ناگهاني و غيرمترقبه قيمتها مصون نگاه دارند . بطوري كه در مثال فوق ، هنگامي كه فروشنده اختيار معامله يك اختيار خريد1000 دلار به قيمت440 تومان به سررسيد دو ماه آينده به شما ميفروشد . يك اختيار فروش نيز با همان مشخصات (1000دلار به قيمت440 تومان به سررسيد دو ماه آينده ) به شخص ديگري ميفروشد ، در سررسيد دو ماه بعد ، اين دو اختيار معامله يكديگر را پوشش داده و هيچ خطري متوجه فروشنده نميشود . مبالغ جزيي كه براي اين اختيار معاملهها دريافت نموده است ، به عنوان درآمد شركت باقي ميماند . در واقع ، اين شركت نقش واسطه بين خريداران اختيار معامله و فروشندگان اختيار معامله را بازي ميكند ، كه اين فرآيند در افزايش كارآيي بازار و امنيت بخشيدن به سرمايهگذاران بينهايت مؤثر است.
5-1- وجوه تشابه قرارداد بيمه و قراداد اختيار معامله
وجود بيمهگر و بيمهگذار و حق بيمه در قرارداد و وجود فروشنده اختيار معامله ، خريدار اختيار معامله و حق شرط در قرارداد اختيار معامله عناصر مشابهي را تشكيل ميدهند .
در قرارداد بيمه ، ريسك در قبال پرداخت حق بيمه ، از بيمهگذار به بيمهگر منتقل ميشود . در قرارداد اختيار معامله نيز ريسك در قبال پرداخت حق شرط از خريدار اختيار معامله به فروشنده آن منتقل ميگردد .
در قرارداد بيمه ، در صورت وارد آمدن خسارت به بيمهگذار ، بيمهگر ضرر را جبران خواهد نمود . در قرارداد اختيار معامله نيز در صورت تغييرات ناگهاني غيرمترقبه و نامطلوب قيمتها فروشندة اختيار معامله ضرر را جبران خواهد نمود .
در قرارداد بيمه ، در صورت مصون ماندن بيمهگذار از خسارت در پايان دوره بيمهگر هيچ تعهدي ندارد و حق بيمه به عنوان حقالزحمه شركت بيمهگر تلقي ميشود . در قرارداد اختيار معامله نيز در صورت عدم تغييرات ناگهاني و نامطلوب قيمتها در پايان دوره فروشنده اختيار معامله هيچ تعهدي ندارد و حق شرط به عنوان حقالزحمه شركت فروشنده اختيار معامله تلقي ميشود .
5-2- وجوه اختلاف قرارداد بيمه و قرارداد اختيار معامله
الف ) موضوع بيمه ، داراييهاي واقعي ميباشد؛ ولي موضوع اختيار معامله عمدتاً داراييهاي مالي است . البته بيمههايي وجود دارند كه موضوع آنها داراييهاي غيرواقعي ميباشند مانند بيمه زيان پولي .
بيمه زيان پولي پوششي است كه موضوع آن تأمين بيمهاي براي جبران زيانهاي پولي غيرمادي بيمهگذار ، مانند از دست دادن درآمد ، سود ، اجاره بها يا كاهش ارزش به شكل پول است .
ب ) در قرارداد بيمه ، قصد بيع وجود ندارد . يعني درصورت وقوع خسارت به بيمهگذار بيعي واقع نميشود؛ بلكه خسارت به صورت نقدي پرداخت ميشود . ولي در قرارداد اختيار معامله جبران خسارت به صورت انجام يك عقد بيع صورت ميپذيرد .
6- ريسكهاي قابل بيمه شدن
ماهيت برخي خطرات طوريست كه قابل بيمه شدن نيستند . اكنون ميخواهيم بررسي كنيم كه آيا ارزش سهام و ريسك حاصل از نوسانات آن قابل بيمه شدن هست يا خير . بنابراين ابتدا ويژگيهاي يك ريسك قابل بيمه شدن را مورد بررسي قرار ميدهيم :
6-1ـ تناوب خطرها : براي اينكه خطرهاي مورد بيمه از لحاظ فني قابل ارزيابي باشد بايد حادثه احتمال وقوع داشته باشد والا اگر وقوع حادثه غيرممكن و حتي نادر باشد ، از يك طرف بيمهگذار حاضر به انجام چنين بيمهاي نيست و از طرف ديگر بيمهگر نميتواند با اتكاء به آمار و حساب احتمالات ، حق بيمه متناسب با خطر را تعيين كند .
6-2ـ تشابه و يكنواختي خطرهاي بيمه شده : خطرهاي بيمه شده بايد مشابه باشند ، زيرا از يك طرف شرط لازم براي اخذ اطلاعات آماري آن است كه براي محاسبه تواتر وقوع خطر بايد خطرهاي مشابه را مورد توجه قرار داد . زيرا از بررسي خطرهاي مختلف ، نتايج مورد نظر حاصل نميشود .
6-3ـ كثرت خطرهاي مورد بيمه : بايد تعداد زيادي واحدهاي مستقل و همگن در معرض خسارت مشابه وجود داشته باشند وشمار بيمهگذاران به اندازة كافي زياد باشد . زيرا تنها از راه جمعآوري تعداد زيادي بيمهگذار و دريافت حق بيمه كافي است كه بيمهگر قادر به انجام تعهد خود خواهد بود .
6-4ـ تصادفي بودن خسارت : خسارت بايد ناشي از خطرهاي تصادفي و اتفاقي بوده و تحت كنترل بيمهگذار نباشد
6-5ـ پراكنده بودن خطرها : خطرهاي بيمه شده بايد پراكنده و متفرق باشد زيرا اگر همه مورد بيمهها يا تعداد زيادي از آنها در اثر وقوع يك حادثه از بين رفته يا خسارت ببينند قطعاً ميزان تعهد بيمهگر از مجموع حق بيمهها تجاوز خواهد كرد و حق بيمه كفاف جبران همه خسارت را نخواهد داد .( كريمي ، آيت ، 1376 ) .
7- شرايط بيمه شدن اوراق بهادار
بنابر آنچه راجع به ريسكهاي قابل بيمه شدن گفته شد ، و آنچه در مورد قرارداد اختيار مبادله سهام ميدانيم اوراق بهادار تحت شرايط زير ميتوانند بيمه شوند .
7-1ـ مدت اعتبار :
اعتبار بيمهنامه با صدور آن آغاز ميشود و مانند قرارداد اختيار معامله سهام تاريخ انقضاء تعيين ميگردد و قرارداد فقط تا روز و ساعت تعيين شده قابل اجراست .
7-2ـ تعهد بيمهگر :
بيمهگر متعهد است بخش معيني از خساراتي را كه به علت كاهش ارزش سهم متوجه خريدار ميشود جبران نمايد مشروط بر اينكه معلول عوامل زير يا ناشي از عمل بيمهگذار نباشد:
-وقوع جنگ يا حالتهاي مشابه جنگ : بنابر اصل پراكنده بودن خطرهاي مورد بيمه معمولاً زيانهاي حاصل از جنگ قابل بيمه شدن نيستند و يا در قبال بيمه شدن آنها حق بيمههاي گزافي دريافت ميگردد
-زيان حاصل از آتشسوزي واحد توليدي كه بيمه آتشسوزي باشد
ـ عدم انجام وظايفي كه دارا بودن سهم ايجاب ميكند
كاهش ارزش سهام ناشي از سود سهمي وافزايش سرمايه نباشد –
-عدم اجراي قرارداد مربوط و يا يكي از شرايط آن به وسيله بيمهگذار
ـ ساير مواردي كه معمولاً شركتهاي بيمه ، بيمه نميكنند
7-3ـ زمان تحقق خسارت :
زمان كاهش ارزش سهم حداقل يك ماه به طول انجامد
7-4ـ محاسبة خسارت :
خسارت براساس مبلغ قرارداد و ميزان كاهش ارزش سهام تعيين خواهد شد
7-5ـ حجم قرارداد :
به طور استاندارد هر قرارداد بيمه شامل100 سهم است . در صورتي كه شركتي سود سهمي اعلام كرد اين تعداد به ميزان سود سهمي افزايش پيدا ميكند . در عوض قيمت كف مورد توافق براي ارزش سهام كاهش مييابد .
8- شرايط پذيرش بيمه سهام يك شركت توسط بيمهگر :
با توجه به آنچه در اختيار معامله سهام مطالعه كرديم بيمهگر براي پذيرش بيمه كردن سهام يك شركت بايد موارد ذيل را مد نظر قرار دهد :
8-1ـ تعيين ميزان حداقل سوددهي شركت در24 ماهه گذشته و عدم كوتاهي در انجام تعهدات در12 ماهه گذشته توسط مديران شركت .
8-2ـ تعيين حداقل تعداد سهامداران براي شركت
8-3ـ تعيين حداقل تعداد سهامداراني كه در داخل شركت نيستند
8-4ـ اطمينان از اينكه سهام مورد نظر با حداقل قيمت مورد قبول بيمهگر در 6 ماهه گذشته معامله شده باشد
8-5ـ تعيين حداقل حجم معاملات در12 ماهه گذشته .
8-6ـ نحوه اعلان بيمه شدن سهام بعضي از شركتهاي پذيرفته شده در بورس طوري باشد كه تأثير منفي در قيمت آن سهام در بورس ندا
9-بيمهرسي
حفظ سرمايه سهامداران شركتهاي پذيرفته شده و يا متقاضي پذيرش در بورس اوراق بهادار تهران مستلزم آن است كه اين شركتها از تأمين كافي در مقابل خسارتهاي احتمالي كه سرمايههاي توليدي را تهديد ميكنند ، برخوردار باشند .
براي تشخيص ميزان دارايي وسود يا زيان سالهاي گذشته هر شركت و پيشبيني درآمد آن در سالهاي آتي ترازنامه و حساب سود و زيان آن شركت طبق مقررات منتشر ميشود . از آنجا كه افراد عادي سرمايهگذار وسيلهاي براي تشخيص صحت ودقت ترازنامهها ندارند ، پذيرش سهام هر شركت يا اوراق مشاركت و قرضهاي كه منتشر ميكنند در بورس تابع تشريفات و مقررات نظارتي است . از جمله اين مقررات اين است كه ترازنامه و حسابهايي كه شركت براي عرضه عامه منتشر ميكند به تأييد حسابرسان ذي صلاحيت رسيده باشد . با توجه به اعتمادي كه به رسيدگي و دقت اين حسابرسان وجود دارد صاحبان و خريداران اوراق ميتوانند ارزيابي درستي از موقعيت مالي شركت بدست آورند .
بديهي است سهامداران هر شركت ناگزيرند به كفايت و شايستگي و صداقت مديران آن اعتماد كنند . لذا بايد با اين فرض كه مديران بيمههاي مورد نياز شركت را به موقع تحصيل خواهند كرد ، نگران موجوديت و موفقيت شركت نباشند .
واضح است كه ضرر حاصل از سوء مديريت و نداشتن پوشش بيمهاي كافي در نهايت عايد سهامداران وبه خصوص كساني ميشود كه بدون اطلاع از واقعيات به خريد سهام در بورس اقدام ميكنند . در اينجاست كه اهميت بيمهرسي اين شركتها توسط مسئولان بورس مشخص ميشود . همانطور كه مراقبت ميشود كه گزارش حسابرسي ذي صلاحيت ، قبل از پذيرش اوراق براي معامله در بورس وهمچنين پس از آن صحت ترازنامه و حسابهاي هر شركت را تأييد كند ، در
ورد وجود و كفايت پوششهاي بيمهاي نيز بايد مرجع مشابهي آن را تأييد كند .
سئوالات پژوهش:
آیا بیمه شدن سهام شرکتها می تواند با کاهش ریسک ، سرمایه گذاری در بازار بورس راافزایش دهد؟
آیا صنعت بیمه می توانددر کاهش ریسک سرمایه گذاری در بازار بورس موثر باشد؟
روش تحقیق:
در این مقاله از روش تحقیق زمینه یابی استفاده شده است0این روش زمانی بکار برده می شود که محقق قصد جمع آوری اطلاعاتی نظیر درصد افرادی که مخالف یا موافق یک عقیده مشخص هستند رادارد0ابزار روش تحقیق زمینه یابی مصاحبه یا پرسشنامه است 0
در این پژوهش از پرسشنامه ای شامل 20 سئوال اصلی با مقیاس 5درجه ای لیکرت استفاده شده است0و پایایی آن با روش آلفای کرونباخ 834|0می باشد که در حد مطلوبی است جامعه آماری آن کلیه سهامداران جزء بازار بورس ونمونه آماری 119نفر از سهامداران حاضر در تالار بورس اوراق بهادار مشهد می باشد که به روش خوشه ای تصادفی انتخاب شده اند0
جهت توصیف وتحلیل داده ها ، از شاخصهای آماری توصیفی از جمله فراوانی ، درصد فراوانی ، انواع جداول و نمودارهای هیستوگرام استغاده شده است واز آنجا که در این تحقیق سئوال پژوهشی داریم نه فرضیه تحقیق وبه لحاظ آماری نتایجی که از پرسشنامه بدست آمده است وپارامترهای آماری که از آن محاسبه گردیده است ، خود مستقیما گویای پاسخ سئوالات پژوهش است0 نیازی به آزمون فرضیه نمی باشد0 نرم افزار مورد استفاده برای تحلیل داده ها می باشد .
تحلیل داده ها
پرسشنامه حاوي22 سئوال است كه 2 سئوال مربوط به بيوگرافي فردي سهامداران و20 سئوال ، اصلي مي باشد .
سطح تحصيلات :
از 113 نفري كه پاسخهاي آنها مورد بررسي قرار گرفت ، 16 نفر زير ديپلم ، 34 نفر ديپلم ، 20 نفرفوق ديپلم ، 32 نفر ليسانس و 11نفر بالاتر از ليسانس بودند .
بنابر اين 55% از پاسخ دهندگان تحصيلات دانشگاهي داشته اند
| درصد | فراواني | تحصيلات |
| 2/14 | 16 | زيرديپلم |
| 1/30 | 34 | ديپلم |
| 7/17 | 20 | فوق ديپلم |
| 3/28 | 32 | ليسانس |
| 7/9 | 11 | بالا تر از ليسانس |
| 100 | 113 | جمع كل |
سابقه حضور در بازار بورس:
اكثر پاسخ دهندگان (9/62% ) بيش از يكسال در بازار بورس حضور داشته اند .
وهيچيك بيش از 5 سال سابقه حضور نداشته اند
براي يافتن پاسخ سئوال اول مبني بر اينكه آيا بیمه شدن سهام باكاهش ريسك سرمايه گذاري در سهام شركتها ميتواند ميزان سرمايه گذاريها را افزايش دهد ، شاخصهاي آماري بدست آمده از پاسخهاي سئوالات 3 تا 9 وسئوال 18 رابررسي مي كنيم
جدول1- درصد وفراوانی پاسخها
| خيلي كم | كم | متوسط | زياد | خيلي زياد | سوالات | |||||
| درصد | فراواني | درصد | فراواني | درصد | فراواني | درصد | فراواني | درصد | فراواني | |
| 8/1 | 2 | 5/3 | 4 | 8/8 | 10 | 9/69 | 79 | 9/15 | 18 | 3 |
| 0 | 0 | 5/3 | 4 | 8/16 | 19 | 4/35 | 40 | 2/44 | 50 | 4 |
| 0 | 0 | 8/1 | 2 | 8/1 | 2 | 7/32 | 37 | 5/63 | 72 | 5 |
| 0 | 0 | 8/1 | 2 | 4/12 | 14 | 9/38 | 44 | 9/46 | 53 | 6 |
| 0 | 0 | 8/1 | 2 | 2/14 | 16 | 7/48 | 55 | 4/35 | 40 | 7 |
| 8/1 | 2 | 1/7 | 8 | 8/16 | 19 | 6/56 | 64 | 7/17 | 20 | 8 |
| 8/1 | 2 | 8/1 | 2 | 4/20 | 23 | 6/64 | 73 | 5/11 | 13 | 9 |
| 7/2 | 3 | 5/3 | 4 | 4/20 | 23 | 6/72 | 82 | 9/0 | 1 | 12 |
| 8/1 | 2 | 8/1 | 2 | 8/39 | 45 | 1/53 | 60 | 5/3 | 4 | 13 |
| 5/3 | 4 | 6/10 | 12 | 4/58 | 66 | 23 | 26 | 4/4 | 5 | 14 |
| 8/1 | 2 | 8/1 | 2 | 8/8 | 10 | 6/56 | 64 | 31 | 35 | 15 |
| 0 | 0 | 4/12 | 14 | 9/38 | 44 | 8/39 | 45 | 8/8 | 10 | 16 |
| 0 | 0 | 5/11 | 13 | 6/49 | 56 | 6/33 | 38 | 3/5 | 6 | 18 |
| 1 | 1 | 4 | 6 | 25 | 29 | 49 | 58 | 21 | 19 | ميانگين |
ماخذ: پاسخنامه های سهام داران به پرسشنامه
همانطور كه جدول فراوانيها و نسبتها نشان ميدهد 70% از سهامداران در پاسخ به اين سوال كه آيا بیمه شدن سهام باكاهش ريسك سرمايه گذاري در سهام شركتها مي تواند سرمايه گذاريها را افزايش دهد پاسخ مثبت داده اند و تنها 5% مخالف بود ه اند .
نظرسنجي بيانگر آن است اكثريت سهامداران تمايل به بيمه شدن سهام خود دارند و معتقدند بيمه شدن سهام ميتواند سرمايهگذاري در بازار بورس را افزايش دهد . به عبارتي مي توان نتيجه گيري كرد كه يكي از مهمترين دلايل عدم استقبال افراد از مشاركت در بازار سرمايه وجود ريسك حاصل از نوسانات قيمت سهام و نبود تضمين كافي براي امنيت سرمايه و كسب سود مورد انتظار آنها مي باشد .
براي پاسخ به سوال دوم مبني بر اينكه آيا صنعت بيمه مي تواند در كاهش ريسك حاصل از سرمايه گذاري در سهام شركتها موثر باشد ، سوالات 10 ، 11 ، 12 ، 13 ، 14 ، 19 ، 20 ، را برسي مي كنيم .
جدول2- درصد وفراوانی پاسخها
| خيلي كم | كم | متوسط | زياد | خيلي زياد | سوالات | |||||
| درصد | فراواني | درصد | فراواني | درصد | فراواني | درصد | فراواني | درصد | فراواني | |
| 8 | 9 | 9/23 | 27 | 5/26 | 30 | 9/38 | 44 | 7/2
|
3 | 10 |
| 7/9 | 11 | 1/22 | 25 | 5/26 | 30 | 8/39 | 45 | 8/1 | 2 | 11 |
| 7/2 | 3 | 5/3 | 4 | 4/20 | 23 | 6/72 | 82 | 9/0 | 1 | 12 |
| 8/1 | 2 | 8/1 | 2 | 8/39 | 45 | 1/53 | 60 | 5/3 | 4 | 13 |
| 5/3 | 4 | 6/10 | 12 | 4/58 | 66 | 23 | 26 | 4/4 | 5 | 14 |
| 8/1 | 2 | 8/1 | 2 | 8/8 | 10 | 6/56 | 64 | 31 | 35 | 15 |
| 4/12 | 14 | 2/37 | 42 | 3/28 | 32 | 1/22 | 25 | 0 | 0 | 19 |
| 5/3 | 4 | 24 | 28 | 23 | 26 | 9/46 | 53 | 8/1 | 2 | 20 |
| 5 | 5 | 16 | 18 | 29 | 33 | 44 | 50 | 6 | 7 | ميانگين |
ماخذ: پاسخنامه های سهام داران به پرسشنامه
50 درصد از سهامداران براين نظر اند كه صنعت بيمه مي تواند به ميزان زيادي در كاهش ريسك سرمايه گذاري در بازار بورس موثر باشد و تنها 21 درصد از پاسخ دهندگان خلاف اين عقيده را دارند . با توجه به نتايج بدست آمده ، 79% از پاسخ دهندگان در مورد حضور بيمه به عنوان يك بازار تامين اطمينان در بازار بورس نظر منفي ندارند .
نتیجه
براساس تحقیقات کتابخانه ای واسنادی انجام شده در این تحقیق از بعد نظری قرارداد اختیار معمله سهام که در حال حاضر در کشورهای صنعتی بازار مخصوص به خود رادارد شباهتهای زیادی با قرارداد بیمه داشته وامکان بیمه شدن سهام شرکتها توسط شرکتهای بیمه وجود دارد0
تحلیل نتایج حاصل از پاسخهای سهامداران به سئوالات پرسشنامه نشان میدهد اکثریت سهامداران معتقدند بیمه شدن سهام شرکتها توسط صنعت بیمه موجب افزایش سرمایه گذاری در بازار بورس میشود ، همچنین اکثر آنها بر این نظرند که اطمینان افراد از اینکه شرکتهایی که سهام آنها در بازار بورس پذیرفته شده است ازنظر پوششهای بیمه ای مورد تایید کارشناسان قرار گرفته اندموجب0 استقبال آنها از خرید سهام این شرکتها می شود .
پیشنهادات
1-ترتیبی اتخاذ شود که پذیرش سهام هر شرکت در بورس را به ارئه گواهی نامه کفایت بیمه آن شرکت موکول کنند
2-مدیران شرکتهای بیمه دولتی وخصوصی موضوع بیمه شدن سهام شرکتها رامورد بررسی قراردهند
3-پژوهشگران علاقه مند موضوع بیمه شدن سهام شرکتها رااز دید بیمه گران مورد بررسی قراردهند0
4-مدیران بازار سرمایه جهت ایجاد بازاراختیار معامله سهام تدابیری بیاندیش
روزبه عبادی نمین کد 977 بیمه آرمان
شماره تماس 09118039282